او تمام ميشده است « 1 » » بايد دانست كه اين فتوحات ، گو اينكه كم بوده اما براى شخصى مثل محمود خارق العاده بوده است . فاتحين قبلى ايران مانند چنگيز و تيمور لنگ قبل از ورود در عمل سپاه عظيم و نيرومندى را تهيه كرده بودند ، اما محمود اصفهان و در نتيجه بيشتر ايران مركزى و جنوبى را فقط با بيست هزار نفر افغانى بدون حمايت و پشتيبانى زياد از طرف قندهار تصرف نمود ، علت حقيقى سقوط سلسلهء صفويه جبن و بزدلى ، بيكفايتى و رشوه و ارتشائى بود كه در ايران جريان داشت و بطوريكه ملكم ميگويد امپراطورى ايران شباهت زيادى بيك ساختمان عظيمى داشت كه در شرف فروريختن بوده است . از خود محمود باستثناى چند ماه اوليهء حكومت عادلانهء او بعد از تسليم اصفهان چيزى كه قابل تعريف و پسنديده باشد خيلى كم بلكه هيچ نيست . وى مردى خائن ، كوته‌فكر ، خسيس و واجد تمامى صفاتى بود كه يك فاتح بزرگ را لكه‌دار مىكند . از طرف ديگر بايد گفت كه او شجاع و جدى و فعال بوده است و رويهمرفته محمود مانند تمام افغانها فاقد صفات ادارى بوده و فكرش هيچ پرورش نشده بود و بالاخره اين مرد مسئول قتل‌عامهاى زيادى است كه نامش را مستحق لعنت ساخته است . هجوم تركها بگرجستان 13 - 1722 ميلادى پس از مرگ مراد چهارم روابط بين ايران و تركيه تقريبا يك قرن دوستانه بوده است ، ولى وقتىكه افغانها بايران حمله بردند دولت سنى در نظر گرفت كه از ضعف و ناتوانى كشور شيعه استفاده كند و براى اجراى اين منظور مقدمة ولايت شيروان هدف قرار گرفت كه آن به نظر بسيار معقول و پسنديده بوده است چه در آنجا بنا باوامر شاه سلطانحسين متعصب جماعت سنى بطور بىرحمانه‌اى مورد شكنجه و آزار قرار گرفته بودند . سلطان عثمانى تصميم گرفت حاكمى براى اين ولايت تعيين نمايد . وقتىكه خبر لشگركشى پطر بزرگ رسيد افسر مأمور اجراى اوامر سلطنتى بدان سمت روانه شد . پس از مذاكرات چندى كه در قسطنطنيه بين روسيه و تركيه به عمل آمد تركها تصميم گرفتند برعليه

--> ( 1 ) - جلد دوم كتاب كروزينسكى صفحهء 159 ( مؤلف )